1.การสังเกตพฤติกรรมอย่างเป็นระบบ

 การสังเกตพฤติกรรมเด็ก (Observation)

       วิธีการสังเกตเป็นวิธีที่ใช้มากที่สุดในการศึกษาเด็ก คือ การเฝ้าดู (Watching) และการฟัง (Listening) โดยธรรมชาติแล้ว ครูทุกคนจะสังเกตเด็กที่ตนสอนอยู่เป็นประจำโดยเฉพาะอย่างยิ่งครูชั้นเด็กเล็กหรือชั้นอนุบาลซึ่งจำเป็นต้องเข้าใจธรรมชาติ และ ลักษณะนิสัยของเด็กแต่ละคนเพื่อจะได้จัดเตรียมสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมต่อพัฒนาการการเรียนรู้ของเด็ก (นภเนตร ธรรมบวร, 2537 : 75) การสังเกตอาจอยู่ในรูปแบบของการจดบันทึกหรือการให้ความสนใจไปยังสิ่งที่เด็กกำลังทำหรือพูดอยู่ การ สังเกตอาจเกิดขึ้นเป็นกิจวัตรประจำวัน (Routine) และไม่เป็นทางการ (Informal)ก็ได้ ยกตัวอย่าง เช่น น้องบีตัดผมใหม่วันนี้ หรือน้องปั๊ปใช้เวลาส่วนใหญ่ในการเล่นน้ำ เป็นต้น ในขณะเดียวกัน อาจมีการสังเกตอันเกิดขึ้นเนื่องจากสัญชาตญาณ (Intuitive) เช่น ต้นกล้าท่าทางเหมือนจะไม่ค่อยสบายวันนี้ เป็นต้น อย่างไรก็ตาม มีการสังเกตชนิดหนึ่งที่ช่วยให้ครูมุ่งความสนใจไปยังเด็กแต่ละคนในชั้นของตนว่า มีพฤติกรรมการเรียนรู้อะไรเกิดขึ้นบ้างในสถานการณ์หนึ่ง ๆ การสังเกตชนิดนี้ คือการสังเกตเด็กอย่างเป็นระบบ (Systematic Observation)

       การสังเกตเด็กอย่างเป็นระบบเกิดขึ้นเนื่องจาก ในการสังเกตเด็กจำนวน 20 - 30 คน ในชั้นเรียนหนึ่ง ๆ ครูคนเดียวหรือสองคนไม่สามารถสังเกตพฤติกรรม ต่าง ๆ ของเด็กได้ทั้งหมดหรือถึงแม้จะสังเกตได้ ข้อมูลต่าง ๆ ที่ได้มาอาจถูกละเลยหรือไม่มีการเก็บรวบรวมถ้าไม่มีการจดบันทึก ในขณะเดียวกัน ข้อมูลที่ได้อาจไม่มีความต่อเนื่องในทางลึก ด้วยเหตุนี้ จึงมีความจำเป็นที่ครูจะต้องใช้การบันทึกการ สังเกตเด็กอย่างเป็นระบบ เพื่อช่วยให้ตนทราบข้อมูลของเด็กแต่ละคนในชั้นเรียนของตนอย่างเพียงพอ เป็นระบบ และมีความต่อเนื่อง พร้อมที่จะให้ข้อมูลกับผู้ปกครอง

      🪄 จุดประสงค์ในการสังเกตเด็กโดยทั่วไปของครู คือ ความต้องการที่จะเข้าใจเด็กแต่ละคนที่ตนสอน และได้ข้อมูลเพียงพอในการจัดการเรียนการสอนเพื่อสนองความต้องการของเด็กแต่ละคนข้อมูลที่ได้จากการ สังเกตร่วมกับความรู้เกี่ยวกับพัฒนาการเด็กจะช่วยให้ครูตระหนักถึงการจัดการเรียนการสอน เพื่อสนองความต้องการของเด็กแต่ละคนในช่วงเวลาต่าง ๆ กัน

       เนื่องจากเด็กปฐมวัยมีพัฒนาการเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว ดังนั้นการสังเกตเด็กในวัยนี้ควรกระทำอย่างต่อเนื่องและสม่ำเสมอ ครูอาจจะมีดินสอและสมุดบันทึกเล็ก ๆ ติดตัวอยู่ตลอดเวลา เพื่อสะดวกในการจดบันทึกย่อๆ เกี่ยวกับเหตุการณ์หรือสถานการณ์ต่าง ๆ เกี่ยวกับตัวเด็ก แล้วจึงนำมารวบรวมอีกครั้งเมื่อมี

เวลามากพอ

📍หลักในการบันทึกการสังเกตพฤติกรรมเด็กอย่างเป็นระบบโดยทั่ว ๆ ไป 

       1. ในการบันทึกการสังเกตจำเป็นต้องมีการบันทึกสภาวะแวดล้อมและพฤติกรรมต่าง ๆ ของเด็กรวมตลอดถึงพฤติกรรมของคนรอบข้างเด็กด้วย

       2. ในการรายงานการบันทึกการสังเกตต้องมีการรายงานตามลำดับก่อน - หลัง

       3. ในการบันทึกการสังเกต ควรบรรยายสิ่งที่เด็กทำได้มากกว่าสิ่งที่เด็กทำไม่ได้

       4. ควรแยกการตีความและการแปลความหมายพฤติกรรมออกจากข้อมูลที่ได้จากการบันทึกการสังเกตโดยอาจใช้วงเล็บ ขึ้นย่อหน้าใหม่ หรือใช้เส้นแบ่งแยก ข้อมูลออกจากการตีความ

📍ข้อดีของการบันทึกการสังเกตอย่างเป็นระบบ

       1. ในการบันทึกการสังเกตอย่างเป็นระบบเด็กไม่จำเป็นต้องใช้ความสามารถ

ในการอ่านและเขียน

       2.ในการบันทึกการสังเกตอย่างเป็นระบบ เด็กจะไม่รู้สึกว่าตนกำลังถูก สังเกตหรือถูกบันทึกข้อมูลอยู่

       3. ในการบันทึกการสังเกตอย่างเป็นระบบ กิจวัตรประจำวันหรือตารางเวลาในการเรียน หรือการทำกิจกรรมของเด็กไม่มีการเปลี่ยนแปลง

       4. การบันทึกการสังเกตอย่างเป็นระบบช่วยให้ครูได้รับทราบข้อมูลที่ชัดเจน และโดยตรงเกี่ยวกับพฤติกรรมบางอย่างของเด็ก เช่น ครูสามารถสังเกตว่าเด็กแต่ละคนมีพฤติกรรมในการเล่นเป็นกลุ่มกับเพื่อนอย่างไร เป็นต้น

       5. การบันทึกการสังเกตอย่างเป็นระบบถือว่าเป็นวิธีการที่เหมาะสมและเป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปในหมู่นักการศึกษาปฐมวัย

ที่มา : นกเนตร ธรรมบวร. (2540) การประเมินผลพัฒนาการเด็กปฐมวัย. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.